Vendredi 7 mai 5 07 /05 /Mai 22:31

 Rusya   Arşivinde:  Bruki  Aşireti(33)

 

Çev:  Aris Arda

 

Bruki  aşiretine  mensup  Kürdler   Birinci  Dünya  savaşının  sonuna kadar(1918-1919)    eski  Gurni ve Aryulni   çerçevesinde  yaşıyorlardı.    Kışlıkları      Aras  nehri  ile    aşağı  Karasu  arası   olan  bölgeydi.  Yazlıkları  ise   Yeni Beyazid,  Gondeler,  Nuliduz ve  Akhmugandı.    Bruki   aşiretinin  küçük  bir kesimi    hem yaz ve  hemde  kışın   Yeni   Beyazid  nahiyesinde  yaşıyor.   Bruki  aşireti      11  kola   ayrılıyor: Girmuvki,  Karki, Şarki,   Ciciki,  Alki,   Heski,  Şawliki,  Bipirki, Başki ve  Gutki..

 

Bruki aşireti    1400   aileden oluşuyor.(Yerleşim alanları için   birinci tabloya bakınız)  1918 ve 1919   yılları arasında meydana  gelen     Ermeni ve Tatar   sorunundan  dolayı,Kürdler , tatarlar ve    Brukilerde   eski  Gubirti  Erivan  sakinleri gibi  Taşnakların    ölümcül saldırılarına  uğradılar ve kaçırıldılar.  Brukiler   toplu katliamlara  uğradılar.  Bu aşiretin  bir  kesimi  Gence'deki  vatandaşlarının   yanına   sığındılar.   Fakat    büyük bir  kesimi   Beyazid  yoluyla   Van  bölgesine   gitti.  Çünkü,  Türkler    Ermenilerin  terkettikleri  köyleri   onlara verdiler.  Yani,   Timar  köyü,  Awçik,  Wan,(Ardemida) Xavitsur, Qazaq  Erciş, Gewaş ve  Bustan  köyü...

Brukilerin    aktüel  olarak  yaşadıkları   Van  vilayetindeki yaşamları  kötü değildir.  Brukilerin  bir kesimi  tarım ile  uğraşıyor ve  diğer  bir  kesimi ise    göçebedir.  Brukilerden    Pirti, Başki ve  Şawliki(30 aileden  oluşuyor)  tarımla  uğraşıyorlar.  Türk devleti    Bruki aşireti  için   koyduğu vergi  azdır.  Örneğin     ordu  için    Brukilere  tespit edilen   harc  2  mecildir.  Eskisi gibi    Hamidye  Alayları  içinde    hizmet   vermek için  çağrılmıyorlar.     Koçerlerden   her   koyun  için   iki  qiran alıyorlar.  Daha  sonra   azaltılar ve bir qirana  indirdiler.  Arpa, Buğday ve saman  gibi  doğal  ürünler için   8'den  birini alıyorlar.    Türk devletinin Bruki aşiretine   yönelik  bu imtiyazlarına rağmen,    Brukiler,  Türkiye'nin çerçevesinde  kalmak  istemiyor ve  eski  yerleşim  yerlerine  geri  dönmek istiyorlar.  Çünkü,   Türk devletinin  gelecekte  kendilerini  Hamidiye Alaylarında   hizmet  vermeye  zorlayacağından   korkuyorlar.  Türkler  bu  amacı  gerçekleştirmek için   aşiret  listelerini  hazırlama  çabası  içindeler.  Ayrıca  onların  Guliruk'taki     yaylaları     Türklerin kendilerine verdiklerinden daha  güzel ve  zenginler.  Ayrıca  Bruki  aşireti    şimdi Türklerin elinde  bulunan    eski kışlıkları  olan   Aras ve Karasu  arasına  dönmek istemiyorlar.  Çünkü  bu  kışlıkları,  şimdi Sovyetler Birliğinin  denetinde  olan   Yaylalarından  çok  uzaklar.  Kürdler  için  hiç  bir kiymetleri kalmamıştır.   Sovyet  iktidarının    Kafkasya'a     istikrarı  sağlaması ve  bölge de  güvenli bir  ortamın  doğmasından sonra,  Bruki  aşiretinin  kendi  vatanına  doğru  göçü  başlamıştır.   Brukiler   küçük  gruplar  halinde    Fars  ülkesi üzeri   bizim  ülkeye   giriyor ve çoğunluğ  Nahçiwan  bölgesine  yerleşiyorlar.  1922 ve  1923  yılları arasında   200  Bruki  ailesi  geri  döndü.   1923  yılının  sonbaharın  sonuna doğru   Bruki aşiretinin   Şawliki  kolundan   50 aile    aşiret  liderleri olan   Abdullah Mela  Oğlu  Türkiye'den    kaçtılar.  Bunlar  Mako'daki  Sovyet  Konsolosluğundan   kendi vatanları  olan  Kafkasya  bölgesine   geçmeleri  için izin  istediler.   Konsolos  bu amaçla  Tiflis ile  ilişkiye geçiyor, fakat  yol vermiyorlar.  Onlarda  mecburiyet  karşısında  Mako'da  kalıyorlar.  Fakat  sonradan   Urmiye'de   başlarına  ne  geldiğini bilmiyoruz.

 

Yukarıda sözünü ettiğimiz   gelişmelerin dışında, 1923  yılının yaz aylarında   Van  bölgesinden  Brukilerin    Mirmizki  kabilesinden  120 aile,   Kerkilerden   70 aile,  Şerkilerden    50 aile ve   Mamkilerden  40 aile   eski  Surmalin  nahiyesinde bulunan   Sinik  yaylasına   doğru  yola  çıktılar.  Bunlar   kışın  Kafkasya'ya   varmak  istiyorlardı.  Fakat,   Türkler    Bruki  aşiretinin   bu   gidişinden   haberdar  oldular  ve    bizim topraklara  geçişlerini engellediler.  Brukilerin    Van'dan  ayrılma  girişimleri    Türklerin  Kürdlere  karşı   sert adımlara  gitmesine  neden oldu.   Türkler   Brukileri    Türkiye'de  tutmak  için   bazı  Bruki     ileri  gelenlerini   hizmetlerine aldılar ve  aşiret  işlerini   yürütmeleri  için   izin verdiler.  Şimdi  ihtiyar Bekir Ağa'yı  Türkiye'deki  Brukilerin  reisi  yapmışlar.  Bekir Ağa   aşiretin    işlerinden haberdardır ve  Türkiye  terketmek istiyen  Brukileri  devlete  bildiriyor.

 

Brukiler   Bekir Ağa'nın  gidişatını   sevmiyorlar. Onu   Türklerin  uşağı  olarak görüyor ve  kendi   rızalarıyla  onun  denetimine  girmemişler.   Brukiler     liderlerinden     Hasan Ağa   Haci Nikili ve  Teymur Ağa     Alkin  ile beraber   Kafkasya'ya  geri  dönme  çabaları  içindeler.  

 

Van  bölgesinde  bulunan   Bruki  aşiretinin  genel  durumuyla  ilgilenmeliyiz.  Bizim  Kafkasya'ya     geri  dönmek istiyen  Kürdlere  karşı   sorumlu davranmamız lazım. Diğer  Kürd  aşiretleri  ve  Brukiler  içinde Sovyetler  Birliğine   taraftar  kazanmak ve  ilişkileri  güçlendirmek için   bizim  Urmiye'deki   Konsolosumuzla     ilişkiye geçilerek  bunlara  karşı  iyi davranması  için     yetki verilmelildir.  Bizim   Brukilere  karşı   iyi davranmamız    Kürdistan'ın diğer  Kürdleri  içinde de  iyi  sonuçlar  doğuracak.   Sovyetlere  umutla bakarlar ve  gerektiği anda da  kendilerinden   yararlanılır.

 

Bruki/Brukanli  aşiretinin 1918 ve 1919  yılları arasında  yaşadığı  eski Gubirti Erivandaki  yerleşim yerleri  ve hane sayıları:

İsim

Hane sayısı

Aşiret Büyükleri

Kışlık

Yayla

Qirmizki

150

Sato keto oğlu

Riganlu ve büyük Burolani

 

Karki

100

 

100

Heme Hasanoğlu

 

Ali Haci Babaoğlu

Küçük Burolani

Yukarı Kerdumwari

 

Mamki

120

Hasan Nadiroğlu

Orta Kerdumwari

 

Şarki

165

Geso Hesooğlu

Aşağı Kerdumwari, Gokça gölünün yanında bulunan  Şikanli

 

Hacimki

125

Hasan Ağa

Turunkentu

 

Alki

100

Haci Ateşoğlu Teymur Ağa

 Azizanlu

 

Xaski

150

Xanu Musto

  Gumik

 

Şawliki

120

 Omeroğlu  Abdullah Ağa

Sutuklan ve Gokça gölünün yanındaki köyler

 

Pirki

130

Bekir Ağa

Gokça gölünün  yanındaki  Gul tepela

 

Başki

130

Zeynel

Qeresu  Kiça köyleri

 

Gutki

Şarli

80

Abdullah Ağa

Bazargecar bölgesi   Kiça gölünün tarafı

 

Toplam

1350

 

 

 

 

Yaylalara  gelince:  Qirmizki, Karki, Mamki,  Şarki, Hacimki, Alki  ve  Qaski  kabileleri   Erivan'a yakın   Axmuxan ve yeni Beyazid'de  doğru  olan alanları  yayla  seçmişlerdi.   Şawilki,  Pirki, Başki,   Gutki ve Şarli  kabilesi  ise   Guzal Dere  ve Duz gölü   çevresini  yayla  olarak  kullanıyordu.

 

 

 

Bruki  aşiretinin  Türkiye ve Kafkasya'daki   yerleşim   yerleri ve   hane  sayıları

isim

Büyüklerin ismi

Kafkasya

Türkiye

Kışlıkları

Yaylaları

Qirmizki

San Ketu oğlu

 

130

Nami, Ercek Timar,

Şarur'daki  Derekent köyü

Karki

Abdul Hamid

20

100

Timar

Yukarıdaki bölge

Mamki

Aşiret reisleri yok.  Hacimki  Hasan Ağaya bağlılar

 

70

Erciş kazası ve Surmeli

Mako'daki  Kızılbaş Kürdlerin içinde yaşıyorlar.

Şarki

Ateşoğlu  Teymur Ağa

30

120

Erciş ve Surmeli

 

Hacimki

Hasan Ağa

 

160

Timar ve  Adremid'in merkez köyü

 

Aliki

Reisleri yok, fakat Şawilkili Abdullah Ağaya bağlılar

30

90

Arcik Timar, Gewaş Kazası ve Xewatsur nahiyesi

 

Xaski

Abdullah Ağa

40

60

Xewatsur nahiyesi

 

Şawilki

Usif  Xuliş

20

80

Xewatsur  Gewaş

 

Pirki

 

30

90

Xewatsur merkez

 

Başki

 

40

90

 

 

Gutki

Şawli

Adullah Ağa'ya  bağlı   Wezirağa

 

15

 

65

Adremid köyü

 

Toplam

 

215

1065

 

 

 

Not:  Şarur'daki  Derekent  köyünden  20 aile   yerinden yurdun oldu.   Warmazir  köyünden  50 aile  1923 yılında  şehire indi. Şarur  Gence  bölgesindedir.  Taşnaklar  1919 yılında  15  ailenin başını  kestiler.

 

Devam  edecek..

 

Çev:   Aris   Arda

 

 

Par Aso Zagrosi
Ecrire un commentaire - Voir les 0 commentaires
Retour à l'accueil

Présentation

Créer un Blog

Recherche

Calendrier

Octobre 2014
L M M J V S D
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    
<< < > >>
Créer un blog gratuit sur over-blog.com - Contact - C.G.U. - Rémunération en droits d'auteur - Signaler un abus - Articles les plus commentés